O castelo da Palma dende San Felipe. As garitas da ría de Ferrol.

A ría de Ferrol esconde moitos engados, non deixa de ser sorprendente. Ferrol, que vive de costas ao mar, dependeu sempre del. Estaleiros, militares, marisqueo... é unha amalgama de vidas e mundos que conviven e fan que a comarca sexa un crisol que atrae o interese do viaxeiro, ben sexa pola paisaxe, a historia, a terra e o mar. As rúas do bairro da Madalena, (a "tableta de chocolate"), tan medidas, tan neoclásicas..., o porto e as praias da contorna, a industria e as xentes, co seu característico sentido do humor, ben coñecido por mor d@s amig@s ferrrolás, e da experiencia laboral propia, fan de Ferrol unha cidade aparte do resto do país.

Aquel día fomos percorrer as fortalezas que pechaban de lado a lado a bocana da ría cunha cadea cuxos restos mostramos nos amarres da penúltima foto. San Felipe foi un baluarte construido no 1598, para actuar de modo defensivo perante os ataques especialmente ingleses. Xunto co castelo da Palma, xusto enfrente, na terra de Mugardos, e o de San Martiño, poñían difícil a penetración por mar de buques inimigos. No 1800 tivo lugar un episodio bélico notable, con máis de 100 barcos e 15000 homes, no que a Armada británica tenta a destrución dos estaleiros e a conquista do territorio. Na batalla de Doniños, e despois de tres intentos do almirante Warren por traspasar a ría, foi vencido grazas á estratéxica posición do Castelo da Palma, que coa súa batería potente de canóns, repeliu o ataque inglés. Cousa que aledou moito a Napoleón, quen brindou polos "valentes ferroláns", xa que esta armada posteriormente ía dirixida para combatelo en Exipto.

Durante a Guerra Civil, no 1938, foron moitos os Republicanos fusilados en San Felipe. Nos anos 80, o Castelo da Palma foi o cárcere militar no que estivo Tejero. Hoxe en día, ironías dos Tempos, esta prisión foi vendida á cadea hoteleira "Diana Grandes Hoteles" para facer alí un Spa de luxo en primeira liña de mar. O caso é que o proxecto, con 15 millóns de euros previstos para o investimento, leva cinco anos na neveira debido a catas arqueolóxicas e papeleos de tres administracións distintas.

Case me alegro.

Castelo de Moeche cercado por Irmandiñas...

Pasamos esta semana cubrindo de Sur a Norte a costa atlántica, de Panxón a Ferrol, parada e fonda en Compostela. Percorremos os camiños de Moeche en busca do famoso castelo no que se acababa de celebrar a festa irmandiña.
Pola estrada que sae de Narón a Ortigueira, saíndo de Ferrol, chegamos a Moeche, topónimo que se remonta ao século X, cando aparece a fundación dunha "Vila Modesti", nome do cabaleiro en cuestión que decideu instalarse nese vilar escondido entre os montes. O castelo parece que foi levantado por Fernán Pérez de Andrade "o Bo", de todos sabido, potente señor feudal, enterrado na igrexa de Santa María de Betanzos nun cadaleito considerado obra capital da escultura mortuoria gótica na Península. Falamos do século XIV. Mais os Irmandiños, na segunda revolta de 1467, botaron abaixo a fortaleza, pero afogada a revolución, o conde de Lemos, propietario do momento, obrigounos á súa reconstrución. A duquesa de Alba, tan desprendida ela, subastouno coma se fora un montón de pedra... con todo, hoxe puidemos rodeala e imaxinar como era o foxo e a vida no lugar algúns centos de anos atrás.
O máis curioso foi atopar ao chegar, fronte á portada, como se estivesemos nunha ficción cunqueiriana, ós ananos do castelo. Unha sorte de mordomos que nos deron a benvinda co seu baño de cor, tan rechamante no gris do entorno. Quixen fotografalos para o meu asombro e o voso.
O horario de apertura na web non coincide co que aparecía nas portas do castelo, así que, se pensades ir, o mellor é un domingo ou un festivo... e sorte!
Non puiden evitar sentirme irmandiña ao marchar do lugar, e pensar que tal e como nos vai nestes tempos, o día menos pensado collemos o galleto ou a forcada e prendemos lume ás institucións.

Chavela, sempre teremos a túa voz nas nosas soedades!

Barizo, o abrazo das pedras ao mar

Para os amantes da natureza e do mar, e para os amantes en xeral..., aquí temos un recuncho íntimo e salvaxe a un tempo. Ben perto de Malpica, en dirección a Ponteceso, antes de chegar ás torres de Mens, collemos a pista á dereita onde un indicador avisa desta localización. Porto Barizo é outro finisterrae onde atopamos esta imaxe dunha bahía oculta, unha lingua fría e salgada de mar que lambe unha media lúa de area branca e pouco concurrida. Alí a harmonía das ondas faime esquecer que existe máis mundo que aquel onde uns ollos claros permanecen suspendidos no tempo e regresan do pasado para lembrarme que sempre que o meu corpo estea batido polo vento Nordés, sentiréi un abrazo invisíbel que terme da miña inconsistencia.

Parada e fonda no restaurante As Garzas. Estrela Michelin.

Armenteira oculta no verán do Salnés

Xa non resisto un minuto máis de Sanxenxo e Raxó sen escapar. Esta tarde entre a néboa, saín fuxindo de madrileños e demáis fauna veraneante e pseudopija para buscar un pouco de autenticidade e patrimonio histórico, e desintoxicarme de tanta praia. Sí, gústame a praia e o mar, pero doutra maneira. Sobre todas as cousas, gosto de pasear polos lugares que nos traen un pouco de calma e nos fan afondar na raigame. Ás veces un esquece que no medio de tanta iniquidade hai un paraíso oculto ben perto; así, entre o campo de golf de Meis e a autovía do Salnés, ocúltase este tesouro artístico entre montaña e mar. O mosteiro de Santa María de Armenteira , no Monte Castrove, aséntase desde o 1149 cando o noble D. Ero de Armenteira funda o primeiro cenobio.

Todos coñecemos a lenda que recolle Afonso X nas Cantigas: Sendo Ero xa idoso, saíu pasear unha mañá ós montes próximos ó mosteiro e quedou escoitando absorto o canto dun paxariño. Cando regresa ó mosteiro, pensando que pasaran só unhas horas, non recoñece ós monxes e atopa todo mudado. Pasaran nada menos que 200 anos! Os monxes recoñéceno polas crónicas que falaban da súa desaparición. Tras da súa morte, empezan a chamarlle "o abade santo" e representarán a súa imaxe coa figura dun paxaro no seu hombreiro.

O mosteiro foi cisterciense e remata a súa construcción no s. XIII; sinxelo e austero, sen moito ornamento, pero destaca a igrexa de planta basilical e tres naves de catro tramos, rematada por un ábside semicircular orientado ó nacente. Ten un baldaquino de pedra do 1780 e tamén se atopa no templo o sepulcro de Don Álvaro de Mendoza. O que máis chama a atención é a portada da igrexa, con seis arquivoltas decoradas , e fustes con capiteis de motivos vexetais. O rosetón que preside esta fachada é impresionante. Ten un claustro visitable de sinxelo encanto.

Despois da desamortización do XIX, e o abandono total, no ano1961, por iniciativa de Carlos Valle-Inclán, fillo do literato, créase unha asociación de Amigos de Armenteira para recuperar o conxunto. No 1989 reponse a vida cisterciense con unha comunidade de monxas navarras. Teñen unha hospedería que se recomenda para "o descanso espiritual ou psicolóxico".

Eu xa estou pensando reservar habitación...

Malpica para estrear o verán

Hoxe por fin... praia...
Sí, amigos, a 15 de xullo e sen mollar os pés na auga salgada do Atlántico. Esta tarde puidéstesme atopar en Malpica, na esquina do final da praia Area Maior, que lle chaman Canido. Alí, a rentes das rochas, respirei profundo. Ulía a mar!
Por fin o primeiro paseo do verán pola beira do mar! Un xeado de mojito e chocolate no paseo marítimo.
Sentinme feliz. Esquecín a economía malfadada destes tempos e pensei que algunhas cousas sempre seguirán ahí a pesares do ser humano: o azul profundo do océano!

O Camiño Inglés pola freguesía de Poulo.

Ollade as imaxes e descubriredes un escudo, unha inscrición e a casa na que se atopa este pequeno tesouro histórico. Estamos na parroquia de San Xiao de Poulo, no Concello de Ordes, pero denantes do século XVIII, este lugar tivo máis importancia estratéxica que a vila actual que da nome ó concello (Sancta María Ordinis). A esta aldea chámaselle a "Calle Real de Poulo", e como o seu nome indica, foi o paso escollido por numerosos viaxeiros europeus (incluidos monarcas) que facían a travesía marítima para peregrinar a Compostela. Está no Camiño Inglés, e esta casa, pertenceu ós meus bisavós; estaba á beira da casa principal e habitada por caseiros, logo, durante anos, foi utilizada como corte para o gado, e unha parte como tulla. Así, coa entrada chea de estrume, lembro eu a casoupa nos meus anos infantís, cando algunha tarde de outono ía con meus pais coller os marmelos e as mazás no pomar da horta; aquela horta na que estaban os cobos das abellas e que non volvín ver nos últimos quince anos.
A horta da Casa do Escribano. Un vello cantar na aldea dicía en ton xocoso: "dónde se crían los repollos castellanos? En la Calle de Poulo, en la huerta del Escribano", así era coñecida a casa grande que estaba a rentes da outra, camiño de por medio.
Pois nesta casiña da foto pernoctou o gran Austria Felipe II, na súa viaxe de 1554, e así o di a pedra sita á esquerda da porta: EN STA CASA POSO EL REI D PHELIPE II AZS DE ANNO DE 1554. Existe a versión que relata a saída do rei dende o porto da Coruña, para casar con María Estuardo e a conseguinte parada neste lugar.
Xusto sobre o dintel aparece o escudo que serviu de modelo ó do concello ordense. Nel vese un castelo con torre sobreposta e tres flores de lis. Ademáis vai timbrado con coroa real. Parece ser que o castelo e as tres flores de lis aludiría ós Araújo, (segundo algúns heraldistas, lles foron concedidas cando o conde Rodrigo Veloso casou coa condesa de Alambert, de sangue real francesa). Meu bisavó foi un indiano que fixo fortuna coa cana de zucre en Porto Rico, así que algo me fai supor que estas propiedades pasaron ás súas mans non por rancio abolengo... lástima de glamour!
Síntome pouleira por parte de avoa paterna, e iso marca!

Parabéns, Chonchiña!

Hoxe é o día das Letras, tamén a Ascensión en Santiago. Hoxe é un día especial no que quero felicitar á tía Chonchiña, a fermosa dona de ollos azuis que acaba de estrear os seus 99 anos o primeiro de maio, en México DF co resto da familia. Ela, a inmortalizada Marisa da novela de Manuel Rivas, O lápis do carpinteiro, está outra vez vivindo do outro lado do Atlántico, na terra que a acolleu nos seus máis de 30 invernos de exilio. Despois de 33 anos na Terra, rodeada de amizades na casa de Tui, a vida doulle outra volta no aire, e regresou ó calor azteca desa cidade inmensa. Ela ten o seu sangue alí, ten amigos, ten familia; mais, nós, privilexiados, desde a mesma terra que nunca tivemos que deixar, pensamos nela, e aquí segue presente. As súas flores, as súas macetas, teñen fortes raigames. Agromaron nesta primavera para ela. Querémoste, Chonchiña. Estás entre nós. Unha aperta enorme para a familia mexicana!

Rosalía na primavera do Sar

Hai tempo que non abría a edición que Marina Mayoral fixo de En las orillas del Sar, esta romántica obra que lin por primeira vez nos meus primeiros andares universitarios, e que me fascinou pola súa variedade e profundidade. Esta tarde de calmizo, despois dun paseo polo campo, buscando un pouco de fresco por vellas corredoiras case esquecidas, sentei no salón e revisei este libriño. Pensei en Rosalía e pensei tamén no engano vivido durante anos con respeito á figura desta muller insigne de quen sempre nos dicían que estaba triste, e que a súa, fora unha desgrazada vida; de quen sempre nos dicían que era morriñenta, mimosa e digna de lástima; houbo un grande cambio; Rosalía ben lida, resultoume unha muller valente, forte, madura e loitadora. Arriscada e coraxuda. Quero brindarlle a ela toda a miña admiración, e lembrar a súa figura con un poema nesta primavera.

Adivínase el dulce y perfumado
calor primaveral;
los gérmenes se agitan en la tierra
con inquietud en su amoroso afán,
y cruzan por los aires, silenciosos,
átomos que se besan al pasar.

Hierve la sangre juvenil, se exalta
lleno de aliento el corazón, y audaz
el loco pensamiento sueña y cree
que el hombre es, cual los dioses, inmortal,
No importa que los sueños sean mentira,
ya que al cabo es verdad
que es venturoso el que soñando muere,
infeliz el que vive sin soñar.

¡Pero qué aprisa en este mundo triste
todas las cosas van!
¡Que las domina el vértigo creyérase!
La que ayer fue capullo, es rosa ya,
y pronto agostará rosas y plantas
el calor estival.

A primavera en Frades

Chove. Así de verde se ve o noso interior galego. Deixo caer a cortina, que vai borrando tras de sí a xanela, e retomo a lectura de Flaubert:

"As flores non se estragaran; o guipure extendérase sobor do leito. Sacou do roupeiro as chinelas. Rosanette encontrou moi delicadas aquelas atencións.
Cara a unha espertou por algúns movementos lonxanos e viuno saloucar, coa cabeza afundida na almofada.
- Qué tes, meu amor?
- Demasiada felicidade -dixo Frèderic-. Había tanto tempo que te desexaba!"

Con estas liñas de A educación sentimental, pechei o libro e pensei na propia.

De propietate serene

Aproveito esta foto feita na baía da Coruña polo meu amigo Antón, para falarvos do libro que rematei de ler esta tarde de chuvieiras en abril. É un bestiario medieval, unha edición bilingüe galego-latín, da editorial compostelana Positivas, intitulado LIBELLUS DE NATURA ANIMALIUM, que como fillos do latín que sodes case todos os meus lectores, non preciso de tradución. Trátase dunha obra anónima do século XIV, fonte do posterior Bestiario Valdense. É qué ten a ver a foto? Pois é unha serea, precisamente un dos "animais" que percorren as páxinas do libriño. Vou transcribir un anaco deste capítulo:
"A propiedade da serea é que a serea é biforme, porque da metade para arriba é unha muller, mentres que da metade para abaixo é como un peixe, e hai tres especies de sereas, porque unhas teñen a voz como a dunha arpa ou dunha viola, e outras teñen a voz como unha trompa ou unha frauta, e outras cantan como unha virxe. E por isto os navegantes, pola dozura do seu canto e pola melodía delas, adormecen e afúndense no mar".
A partires deste ponto, o autor/a do libro comeza a facer unha transposición á vida do ser humano, explicando que as sereas son "os vans praceres mundanos, que, a causa da súa dozura, son moitos os homes aos que se lle dormen os cinco sentidos". Remata o episodio citando a Boecio.
Recomendación da que suscribe: non escapedes de todas as sereas; algunha vai espertar algún dos vosos sentidos; havos de levar ó paraíso co seu canto. Non renunciedes a todos os praceres. O escuro abismo a que alude Boecio, agárdanos a todos no fin dos nosos días.

14 de abril

Esta foto fíxena en Madrid, hai hoxe un ano. É a miña pequena homenaxe a todos os republicanos que non están pero que nunca nos deixaron orfos.