Brandeso ou a Arzúa valleinclaniana

Como tantas mañás eu pasaba polo pazo de Brandeso; nin un so día eu deixei de ver a sombra de Concha detrás dos cristais empañados daquel universo pechado detrás do muro verdoso de líquens vellos como o escudo do portón da entrada. Cara o traballo, conducindo entre as néboas do mencer, non podía evitar pensar en Sonata de Otoño mentres a miña mente repasaba aquela escena na que Bradomín percorría o pazo co cadáver de Concha nos brazos, mentres os seus cabelos negros longuísimos enguedellábanse nos manubrios da portas. Ai!... que afición a miña en ver tan reais os enredos amorosos daquel marqués "feo, católico e sentimental" que foi meu compañeiro de tantos intres de lectura repetida.

Chégase a Brandeso pola estrada que sae do centro de Arzúa en dirección Vila de Cruces, despois de pasar o río Iso. O edificio é de planta rectangular e iniciado no século XVII, con restos de antigas torres. O escudo mostra a águia dos Aguilar, as cinco cabezas de lobo en sotuer dos Mosquera e unha árbore con un can atado e unhas chaves dos Montero. O edificio é de mampostería, mais agora está revestida e pintada de branco. Enfronte do pazo está a capela, que é do 1544 e reformada no século XVII.

Valle-Inclán quizais atraído polo sonoro nome de Brandeso, cámbialle o de San Lourenzo, por San Clemente, e alí vai o marqués de Bradomín visitar a súa prima Concha, enferma e moribunda para recordar un seu amor de xuventude.

O pazo pertencía nos anos 80 ós Gasset.

Déixovos un anaco desta obra para que disfrutedes do pracer da palabra:

" Yo recordaba nebulosamente aquel antiguo jardín donde los mirtos seculares dibujaban los cuatro escudos del fundador, en torno de una fuente abandonada. El jardín y el Palacio tenían esa vejez señorial y melancólica de los lugares por donde en otro tiempo pasó la vida amable de la galantería y del amor.

Bajo la fronda de aquel laberinto, sobre las terrazas y en los salones, habían florecido las rosas y los madrigales, cuando las manos blancas que en lo viejos retratos sostienen apenas los pañolitos de encaje, iban deshojando las margaritas que guardan el cándido secreto de los corazones.

¡Hermosos y lejanos recuerdos! Yo también los evoqué un día lejano, cuando la mañana otoñal y dorada envolvía el jardín húmedo y reverdecido por la constante lluvia de la noche. Bajo el cielo límpido, de una azul heráldico, los cipreses venerables parecían tener el ensueño de la vida monástica. La caricia de la luz temblaba sobre las flores como un pájaro de oro, y la brisa trazaba en el terciopelo de la yerba, huellas ideales y quiméricas como si danzasen invisibles hadas.

Concha estaba al pie de la escalinata, entretenida en hacer un gran ramo con las rosas. Algunas se habían deshojado en su falda, y me las mostró sonriendo:

- ¡Míralas qué lástima!

Y hundió en aquella frescura aterciopelada sus mejillas pálidas.

- ¡Ah, qué fragancia!

Yo le dije sonriendo:

- ¡Tu divina fragancia!"

No pazo dos Condes de Taboada

Velaquí o pazo dos condes de Taboada, en San Pedro, ás aforas da vila luguesa onde fun xantar non hai moito a un pequeno restaurante no que, por bo prezo, comemos coma cregos, unhas impresionantes anchoas do Cantábrico feitas na casa, ademáis dunhas carnes excepcionais (rabo de boi, tenreira da terra...) servidos con fineza e protocolo por unha señora catalana que falaba un exquisito galego. O lugar está no centro da vila de Taboada, e chámase "Anduriña". E despois do refectorio, imos á arte: O pazo da foto foi mandado construir no 1413 polos Condes de Taboada, orixinarios da torre-fortaleza de Castro Candaz, en Chantada, destruida polos normandos, e a súa imaxe actual é anterior ó barroquismo galego de principios do XVIII. Ten unha planta en forma de U e un anexo ó mediodía onde está a torre ameada de tres andares. Abaixo do gran pazo, derrámase a aldea, na que destaca outra casa señorial, hoxe deshabitada, con un gran patio interior, xardíns é galería ó Sur, onde naceron algúns meus parentes. Seguindo o camiño entre as casas, que se desliza rodeado de castiñeiros, chegamos á igrexa de San Pedro de Bembibre. Fastástico románico.

A portada coas súas decoracións animais e as columnas e capiteis tan historiados destacan na fachada. No muro sur, hai outra portada tan bonita como a principal onde aparece grabado o epígrafe "ERA DE 1219", que se corresponde co ano 1181 do noso calendario. No interior ten pinturas murais do s. XVI e tamén está o sepulcro do nobre D. Xoán Taboada Ribadeneira. As vistas dende o camposanto son fermosas cara as ribeiras.

Tomamos un café?

Acabo de tomar un café. Un café caseiro, da cafeteira italiana, (nada cool, comparado co da Nespresso), lixeiro e aromático. Unha infusión de café para aquecer o corpo nesta tarde de domingo cincenta.

Dende sempre gustei de compartir cafés; todas as miñas amizades pasaron comigo horas de café en bares, tabernas, cafeterías chic ou enxebres, de vila ou de cidade; de sobremesa ou de máñá, sempre as citas nos cafés; non podería vivir sen ter un café perto da casa. Compartimos un café e un poema de Verlaine?:

Ti cres no ron do café, nos presaxios,

e cres no xogo;

eu non creo máis que nos teus ollos azulados

Ti cres nos contos de fadas, nos días nefastos e nos soños;
eu creo somentes nas túas belas mentiras.

Ti cres nun vago e quimérico Deus , ou nun santo especial,

e, para curar males, nalgunha oración.

Mais eu creo nas horas azuis e rosadas

que ti a mín me procuras

e en voluptuosidades de fermosas noites brancas.

e tan profunda é a miña fe

e tanto es para mín,

que en todo o que eu creo só vivo para ti.

Verlaine

Castro de Viladonga, voltar a Lugo

Non era a primeira vez que ía a Viladonga, pero descubrín algo novo: a lenda da princesiña-troita na fonte do Couto de A, na parroquia de Ramil, en terras de Castro de Rei. Na fonte hai unha troita que está alí dende tempos remotos, (alguén se encargará de repoñela...) e polo visto é unha princesiña moura encantada. Non me extraña que estea encantada, porque o lugar é ben bonito. Estou a falar de Castro de Rei, vila xeitosa, e se non coñecedes a zona, perdédevos e disfrutade da paisaxe do interior de Lugo, que sempre me resultou fascinante.
As fotos de hoxe son do castro de Viladonga; lugar de interese arquelóxica, pois ademáis da propia excavación, o conxunto ten un museo aberto desde o 1983 e reformado no ano 94 no que se expoñen os achádegos de todo tipo, útiles, ferramenta, adobíos para persoas e cabalería, xogos, amuletos, etc., que se foron atopando dende os anos 70. O castro é un asentamento da época tardorromana, (entre os séculos III e V da nosa era), e consta de varias murallas e foxos, xunto con dous antecastros e unha gran coroa central ou acrópole interior, onde están a maioría das construccións descubertas ata agora, articuladas á beira de dous camiños que cruzan o castro de Norte a Sur e de Leste a Oeste e unha rolda interior paralela á muralla principal.
Se vos apetece ir, é sinxelo, dende o km 70 da estrada N-640 de Lugo a Asturias, a 23 kms da cidade lucense.

Para os amig@s

Non será esta a foto máis fermosa do blogue, pero é unha das máis queridas para min. Esta é a miña homenaxe ós amigos que compartiron comigo o tempo, as risas e o traballo. Vós que fixestes de irmáns na lonxanía do fogar, estaredes sempre no corazón.
Estas verbas son para dar grazas a todos. Cada quen sabe cántos contos rimos xuntos. E cada un sabe que sempre estou.
En calquera momento da miña vida sumei unha man amiga. Quén me dera non deixar nunca de sentir o calor que me dades! Ata pronto compañeiros!

Isaac Díaz Pardo, a ollada asombrada

Hoxe dixemos adeus ó artista que formou parte da nosa vida diaria a través da pintura e da experimentación. Cánto lle debemos os galegos a este home de rostro engurrado e delgada figura! A través de Sargadelos, el rescatou a Historia con maiúscula de Galicia e conseguiu xunto con Seoane, impulsar un novo concepto empresarial e artístico impregnado de esencia galega. Encarnar ideas en obxectos. Cada deseño, cada peza, leva a dobre lectura estética e histórica que alude a un lugar, unha personaxe, un acontecemento ou un monumento galego. Todo coa depuración de liñas e cores. Coa finura da porcelana e o simbólico azul cobalto que se converteu en arte identitaria do noso país.
Coincidín con el nalgunhas ocasións. Lembro a última, na cafetería dun hotel santiagués, onde dúas persoas do mundo do business, tentaban convencelo de tomar medidas contundentes na propia empresa emblemática, ó que el, un pouco duro de ouvido, pero coas ideas firmes, se negaba rotundamente.
A amizade que lle uniu a algúns achegados meus fixo que sentira a Díaz Pardo de maneira case familiar. Os ollos abertos de todas as figuras da súa arte parecen exprimir a ánima do espectador, nunha actitude hierática, asombrada e inocente.
A túa obra estará sempre con nós. A túa visión foi a renovación da nosa Galicia.

Benvido 2012!

Cantos tedes resaca hoxe? A Noitevella foi unha xornada de contrastes para a navegadora: pola tarde nun enterro e de noite brindando pola vida e por cen esperanzas que se poñen no ano novo. Agardamos que a estrea anual nos traia a renovación e unha choiva de momentos felices, pero no fondo sabemos que a loita continúa, que non haberá que descoidarse e que precisamos todo o apoio da nosa xentiña para cumplir eses desexos que pensamos antes das uvas. Apertas a todos, que estades nas miñas preces para anonovo.
A nota chic da noite: un cóctel de cava, pétalos de rosa e unha flor de hibiscus. Nin se me subiu o cava nin me deitei ó amencer; estou perdendo facultades...

Nadal, pan e tranquilidade para tod@s

Mentres escribo estas liñas, na casiña están a bulir as potas no lume, as bandexas con doces e os adornos resplandecentes, colocados onte ás presas e coa desgana de sempre pola miña parte. É Noiteboa, e hai un anaco, estiven a envolver algún agasallo para a afillada que me pide colo e que lle ensine o belén. O que se di, un Nadal en familia!
Só pido un pouco de tranquilidade para todos, para vos tamén, meus amigos, que coma min andades apurados cada día, pelexando con elementos de toda caste, buscando abrir as portas da felicidade que ás veces son ben pequenas. Quero que teñades o que desexedes, que a vida nos permita seguir xuntos, e que nunca falte de nada nos nosos fogares, sobre todo, pan e amor.
Bo Nadal amigos!

Valdeorras terra gigvrrorvm

Estaban sendo horas de falar do Barco de Valdeorras e de convidarvos á visita deste recuncho galego que ten xa aires leoneses nas casas vellas da vila e na fala onde os nenos son "ninos" e onde por fin escoitei dicir o plural en -ois (pantalois), que xa pensaba que era unha lenda no tema das isoglosas! "Sentaivos" un momento comigo no Malecón, que non é o da Habana, e veredes voar os últimos parrulos que quedan no Sil; veredes a montaña de enfrente cambiar de cor conforme esvaece a tarde, e se pechades os ollos, o rumor constante do río lembraríanos a ondas mainas das rías, que morren unha tras doutra na area.
O Barco ten forma de X. Son dúas rúas formando unha grande tixeira, máis o longo paseo do río. Cruzo a pasarela que me leva á outra ribeira e observo cada día a cor do Sil, uns días gris e avolta, e outros clara e verdosa coma a pedra esmeralda. Todo envolto e rodeado por altísimas montañas que me parecen propias para vivir a miña adorada Heidi da infancia.
O topónimo ven dos seus antigos habitantes, os guigurros (Gigvrri no orixinal, tamén con derivación "cigurros"), e eu que non quería afondar na etimoloxía, so vos deixo caer que no protocelta, esta raiz significaba "parrulo salvaxe", animal totémico quizais destes pobos, pero tamén hai a opinión de que o sufixo -urros, se relacionaría con río, zona fluvial. Así os romanos, cando chegaron a esta terra, deron conta da existencia do Forum Gigurrorum, na Vía XVIII que unía Bracara Augusta con Asturica Augusta, perto da Rúa, como un lugar de comercio no seu convento astur. Os guigurros ocupaban tamén o suroeste do Bierzo. Na Alta Idade Media, chamóuselle Vallem de Iorres. E ata hoxe: Valdeorras.
Debo confesar que a primeira vez que cheguei ó Barco e fun tomar algo a un local chamado Guigurri, o primeiro que pensei é que era unha franquicia vasca de pintxos... ejem...

Pequena serenata nocturna

Son as tres da mañá. Agardo o sono; xa non digo os soños, que fuxo deles cada noite, porque case nunca son tranquilos e esperto case sen folgos, de tantos contratempos... Supoño que coma case todo o mundo. Nese reseteo do noso cerebro todo se volve posible e todos temos os nosos demos particulares. Sempre me custou adormecer, así que me vexo outra vez desvelada. Cando estudaba os tópicos barrocos, chamábame a atención o somnis imago mortis. Durmir e non soñar debe ser igual ó non ser, ó non existir, e por iso Morfeo sempre tivo que loitar moito comigo para renderme. Os meus visitantes "sospeitosos habituais" quéixanse de que me estou volvendo guía de viaxes no canto de bardo ossianista; que me escondo detrás de roteiros insípidos sen miga de espírito de meu. Puxéstesme mala conciencia. Isto é debido a certa abulia de fin de estación. Estes días teño a sensación de inquietude que provoca o remate do ciclo anual, as calendas que me desacougan cada decembro para comezar de novo. E sei que non son a única. Quén non tivo un día atravesado nestes últimos tempos?
Pois hoxe sinto o peso dos días, das noites, das vidas vividas que me trouxeron ata aquí. Vou ser eu nesta vegada; non me vou ocultar detrás da pura obxectividade. Velaquí me tedes, como libro aberto de sentimentos cara vos, que disfrutades espreitando os recantiños do meu corazón, e me queredes cando recoñecedes nas miñas letras un pouco de min.
De Alberti, para vos, agradecendo o voso interese desinteresado:

NOCTURNO

Toma y toma la llave de Roma,
porque en Roma hay una calle,
en la calle hay una casa,
en la casa hay una alcoba,
en la alcoba hay una cama,
en la cama hay una dama,
una dama enamorada,
que toma la llave,
que deja la cama,
que deja la alcoba,
que deja la casa,
que sale a la calle,
que toma una espada,
que corre en la noche,
matando al que pasa,
que vuelve a su calle,
que vuelve a su casa,
que sube a su alcoba,
que se entra en su cama,
que esconde la llave,
que esconde la espada,
quedándose Roma
sin gente que pasa,
sin muerte y sin noche,
sin llave y sin dama.

Despois de saír por Roma, deixando un regueiro de cadáveres ó meu paso, agora só me resta apagar a luz.

O outono na fraga

Son moitos os camiños que andamos a descubrir nesta andanza por terras de Valdeorras. Nas estribacións da Serra da Enciña da Lastra paseamos nunha tarde fría á procura das últimas castañas e dalgunha seta, máis polo pracer de pisar a alfombra de follas que pola colleita. Esta zona montañosa ten unha fauna fascinante (aguia real, falcón peregrino, e outras aves rapaces, ademáis de colonias de morcegos nas covas agochadas que aquí chaman "palas"). É un paraíso para naturalistas e para amantes da paisaxe coma nós.

Montefurado. Unha de romanos

Montefurado é o vestixio doutra explotación mineira romana. Xa que vos levei ás Médulas, agora non podía deixar o roteiro sen vos ensinar outro recuncho SPQR da época de Traxano.
A febre do ouro nas terras de Auria, aló polo século II, trouxo unha nova forma de extracción: construir canalizacións para desviar o curso dos ríos. Unha vez enxoito o leito, extraíase o ouro da area depositada lavando o lodo; foi o caso do río Sil en Montefurado, concello de Quiroga, xa perto do límite coa Rúa. O túnel da Boca do Monte ten uns 52 metros de longo por 12 de profundidade, tras o seu derrubamento coa riada do 1934, pero na súa orixe chegaba aos 120 metros, e ten unha altura media de 17 metros. No curuto dese monte existiu unha fortaleza, o castelo da Pena do corvo, que aparece nalgúns grabados de mediados do século XIX, e puido ser unha soa torre de vixiancia. A cor turquesa do Sil, e a luz da tardiña filtrándose a través do túnel, dan como resultado a visión dunha auga esmeralda que emociona.
 Confirmo a miña admiración polos enxeñeiros e a miña compaixón polos escravos que tiveron a desgraza de nacer nese tempo e polos que están a nacer agora.