Pequena serenata nocturna

Son as tres da mañá. Agardo o sono; xa non digo os soños, que fuxo deles cada noite, porque case nunca son tranquilos e esperto case sen folgos, de tantos contratempos... Supoño que coma case todo o mundo. Nese reseteo do noso cerebro todo se volve posible e todos temos os nosos demos particulares. Sempre me custou adormecer, así que me vexo outra vez desvelada. Cando estudaba os tópicos barrocos, chamábame a atención o somnis imago mortis. Durmir e non soñar debe ser igual ó non ser, ó non existir, e por iso Morfeo sempre tivo que loitar moito comigo para renderme. Os meus visitantes "sospeitosos habituais" quéixanse de que me estou volvendo guía de viaxes no canto de bardo ossianista; que me escondo detrás de roteiros insípidos sen miga de espírito de meu. Puxéstesme mala conciencia. Isto é debido a certa abulia de fin de estación. Estes días teño a sensación de inquietude que provoca o remate do ciclo anual, as calendas que me desacougan cada decembro para comezar de novo. E sei que non son a única. Quén non tivo un día atravesado nestes últimos tempos?
Pois hoxe sinto o peso dos días, das noites, das vidas vividas que me trouxeron ata aquí. Vou ser eu nesta vegada; non me vou ocultar detrás da pura obxectividade. Velaquí me tedes, como libro aberto de sentimentos cara vos, que disfrutades espreitando os recantiños do meu corazón, e me queredes cando recoñecedes nas miñas letras un pouco de min.
De Alberti, para vos, agradecendo o voso interese desinteresado:

NOCTURNO

Toma y toma la llave de Roma,
porque en Roma hay una calle,
en la calle hay una casa,
en la casa hay una alcoba,
en la alcoba hay una cama,
en la cama hay una dama,
una dama enamorada,
que toma la llave,
que deja la cama,
que deja la alcoba,
que deja la casa,
que sale a la calle,
que toma una espada,
que corre en la noche,
matando al que pasa,
que vuelve a su calle,
que vuelve a su casa,
que sube a su alcoba,
que se entra en su cama,
que esconde la llave,
que esconde la espada,
quedándose Roma
sin gente que pasa,
sin muerte y sin noche,
sin llave y sin dama.

Despois de saír por Roma, deixando un regueiro de cadáveres ó meu paso, agora só me resta apagar a luz.

O outono na fraga

Son moitos os camiños que andamos a descubrir nesta andanza por terras de Valdeorras. Nas estribacións da Serra da Enciña da Lastra paseamos nunha tarde fría á procura das últimas castañas e dalgunha seta, máis polo pracer de pisar a alfombra de follas que pola colleita. Esta zona montañosa ten unha fauna fascinante (aguia real, falcón peregrino, e outras aves rapaces, ademáis de colonias de morcegos nas covas agochadas que aquí chaman "palas"). É un paraíso para naturalistas e para amantes da paisaxe coma nós.

Montefurado. Unha de romanos

Montefurado é o vestixio doutra explotación mineira romana. Xa que vos levei ás Médulas, agora non podía deixar o roteiro sen vos ensinar outro recuncho SPQR da época de Traxano.
A febre do ouro nas terras de Auria, aló polo século II, trouxo unha nova forma de extracción: construir canalizacións para desviar o curso dos ríos. Unha vez enxoito o leito, extraíase o ouro da area depositada lavando o lodo; foi o caso do río Sil en Montefurado, concello de Quiroga, xa perto do límite coa Rúa. O túnel da Boca do Monte ten uns 52 metros de longo por 12 de profundidade, tras o seu derrubamento coa riada do 1934, pero na súa orixe chegaba aos 120 metros, e ten unha altura media de 17 metros. No curuto dese monte existiu unha fortaleza, o castelo da Pena do corvo, que aparece nalgúns grabados de mediados do século XIX, e puido ser unha soa torre de vixiancia. A cor turquesa do Sil, e a luz da tardiña filtrándose a través do túnel, dan como resultado a visión dunha auga esmeralda que emociona.
 Confirmo a miña admiración polos enxeñeiros e a miña compaixón polos escravos que tiveron a desgraza de nacer nese tempo e polos que están a nacer agora.

As Médulas: a paisaxe con maiúscula

Non terei que facer moitos comentarios da foto de hoxe. Sen dúbida a visión desta dourada montaña deixa pampo a calquera. Subín tres veces na miña vida. A última foi a máis custosa porque subir a pé nunha das últimas tardes de calor de outubro, deixoume esgotada. Pagou a pena. De novo aspirei o aire máis fresco do cumio e permanecín queda no mirador ata que a imaxe quedou fixa na miña memoria.

Os meus coñecidos saben que sempre andiven fascinada cos romanos. Como dixo Borges, todos os occidentais somos uns romanos no desterro. Estou segura de que, de ter nacido nunha tribo galaica, poñamos por caso "Supertamarci", cando chegaran os invasores, eu era das primeiras en cambiar de bando! Pois outra vez voltei a ler cómo os invasores desfixeran a montaña na busca do ouro. O proceso: conducir a auga con canles durante kilómetros, embalsala e cavar túneis e galerías baleirando o monte. Logo abrir as presas (piscinae) e deixar que a auga rachara o ventre da montaña con forza titánica. É o que chamaban "ruina montium". Plinio, nos seus escritos, afirmaba que o ruido era estarrecedor; unha bomba no val berciano. Moveron máis de 240 millóns de metros cúbicos de terra.
Abandonaron o xacemento cando no século III o aurífero deixa de ser rendible. O tempo foi o encarregado de deixarnos esta paisaxe terrosa, acesa en ocres, a favorita dalgúns amigos meus, e no top ten da que suscribe.

Autumnal

Hoxe que volto ó fogar, nunha tarde fría e dourada, despois da choiva, despois de 200 kms en coche, cansa e case sen folgos, quero enredarme un pouco lembrando ó xenio de Rubén Darío, prócer de todo Modernismo, traendo á memoria un anaquiño dos seus versos "Autumnales", que tanto me fan pensar en temps jadis; con gusto exquisito, como só el sabe fiar palabras en versos para que a música ecoe no tempo.

En las pálidas tardes
Yerran nubes tranquilas en el azul;
en las ardientes manos
se posan las cabezas pensativas.
¡Ah los suspiros! ¡Ah los dulces sueños!
¡Ah las tristezas íntimas!
¡Ah el polvo de oro que en el aire flota,
tras cuyas ondas trémulas se miran
los ojos tiernos y húmedos, las bocas inundadas de sonrisas,
las crespas cabelleras
y los dedos de rosa que acarician!
[...]

Ribeira Sacra, entre Taboada e Escairón

O Miño e os seus afluentes entre Taboada e O Saviñao ofrecían estes días un aspecto extraño. As fotos que vos traio amosan o que facía tempo que non se vía: centos de terrazas ocres, de mortos eirados nos que inda aparecían viñas secas, asolagadas durante anos para o aproveitamento enerxético de xa sabemos quen. O encoro de Belesar que tanto cambiou a paisaxe dende hai décadas, lucía unha imaxe lunar, barrosa e un pouco cincenta por mor das obras e da pouca choiva que houbo ó longo do ano.
Velaí tedes a Ponte de Ferro que une os dous concellos referidos; paga a pena pararse nese mirador un anaco e ollar a paisaxe do río que esvara cara o Sur. Traio tamén unha imaxe do lugar co cauce cheo. Certa tristura da ver o traballo en balde de xeracións de labradores que fixeron do viño un medio de vida e que hoxe inda asoma intacto coas escadiñas, casetas e cepas inertes, testemuñando que houbo vida da Ribeira Sacra do Norte.
Hoxe todo é silencio.
Esquecía dicirvos que no lugar das fotos, hai tamén un Clube Náutico, o do Concello de Taboada. Se vos digo que case daban ganas de chorar as "infraestructuras"... creerédesme, non?

Navegamos no Sil

A vosa Navegacruz navega río arriba, do Miño ourensán ó río Sil, xa na fronteira coa Meseta. Sí, benqueridos, aquí varou a miña nave, noutro Barco sen Mar, no de Valderorras. Agora hei de bogar con forza e precaución noutras augas que descoñezo, pero xa me vou facendo con elas, remando con xeito, coma sempre nestes casos. Ondas de paisaxes, océanos de taninos e unha nova cor para os meus ollos; a cor do outono dourado reflectido nas montañas das serras que circundan a vila da pizarra e da viña. Con vos dende Valdeorras!

Ponte Maceira, parada para xantar e respiro dos camiñantes.

Ponte Maceira é un locus amoenus entre Ames e Negreira, non lonxe de Compostela. Tiven o pracer de compartir mesa con boa compaña e pasear en distintas ocasións cruzando esa ponte medieval marabillosa que está chantada no Tambre para gozo dos camiñantes. Ponte Maceira é un conxunto conformado pola aldea, que se debruza a ambos lados do río, un antigo muíño, a presa que fai saltar a auga, a igrexa de Portor, e un pazo moderno, que non desentona na paisaxe. A ponte foi construida no século XIII sobre os peares dunha dunha ponte romana, e consta de cinco arcos amplos e dous máis pequenos. Pasa por ela o camiño xacobeo que leva ós pelegríns a Fisterra, última estación espiritual galego-europea. Lendas cristiás adornan o lugar, coma a fuxida de apóstolos perseguidos por lexionarios romanos que afogan no río, pero tamén acontecementos bélicos con base histórica, coma o da batalla entre os partidarios de Diego Xelmírez, primeiro arcebispo compostelán, e as tropas de Pedro Froilaz de Traba e os seus fillos Fernando e Bermudo, polos límites da Terra de Santiago e a fronteira natural do Tambre. Aquí vos transcribo un texto da Historia Compostelá:

...Por este tempo o conde Pedro, aio do rei, cos seus fillos Bermudo e Fernando e os seus auxiliares, molestaba a Compostela e asaltaba frecuentemente aos homes e os gandos. Unhas veces saía ben, outras dáballe as costas ás frechas, segundo as visicitudes da guerra. Como o pasou en Ponte Maceira, e os moitos homes e armas que perdeu, sería longo de contar...

Chégase desde Santiago collendo a autovía de Noia, saída Negreira e ós cinco minutos de coche, xa vemos un cartaz a man dereita anunciando o lugar. Recomendo o restaurante do mesmo nome para xantar ben e con un toque moderno, de cociña con gusto e certo aire nouvelle cuisine, que sabe a gloria no íntimo comedor ou na terraza sobre o río.

Ponte Maceira forma parte do itinerario do río que me adormentou na nenez, cando nas últimas tardes do verán pechaba os ollos á luz do crepúsculo frente á presa doutra Ponte, río arriba, no mesmo Tambre.

O verán vaise...

Adeus verán! xa nos queda pouco do estío e xa o meu cestiño coa toalla e as cremas vai repousar no cuartiño dos descatalogados (entre estos tamén quedan algúns libros vellos, chanclas, unha pamela branca, e as lembranzas de veráns pasados).
A praia da foto é a Reira; está perto do faro Vilán, na costa de Camariñas. Alí remata a terra. A imensa tranquilidade e o isolado do lugar regaloume unha tarde única. Unha paréntese en agosto.
O mar quedaba gris cando marchei.

Navegacruz na Lanzada

Moito navegamos pola Lanzada, San Vicente, O Grove... A Lanzada é a praia lendaria por excelencia para os galegos, lugar de reunión das meigas no San Xoán; a das milagreiras ondas que preñan, a de auga conxelada que corta os pés ós friorentos. Quén non foi á Lanzada? Esta fin de semana celebrábase a Nosa Señora, na capela senlleira sobre a que caían luminarias de cor na noite. Navegacruz ten a ollada posta no mar inda que estea terra adentro. Este verán non ía ser distinto. Esta foto é do mes de xuño, pero antonte inda estiven frente á illa de Ons, deitada na area da Pragueira despedindo o mes de agosto e mentalizándome para o regreso á rutina. Adicamos ó mar o fermoso poema de Manuel Antonio:

LIED OHNE WÖRTE

...Aboya un esbardar de marusías
tentando os ceos sin atopar a Lua
...Pero a Lua esta noite
desertou d'os almanaques
...Murcha antre duas follas
...............-violedas pensamentos-
d'o manual póstumo
...............-outono madrigaes-
que versifiquei eu

...Mansas vagas unánimes
reorgaizan-se detrás d?o vento
...Cando pase a rafega derradeira
dirá-nos adeus
c'o pano branco d'o gaf-tope

...Alude a un fracaso
de follas amarelas
...e renov-ase a surrisa d'os mastros
...sempre c'as ponlas novas e xoviaes

...Noiva miña
..................vestida de lua
...que romantizas
........................tan cursi!
....................................pol-o xardín

...Sentei-me a proa

fumando a miña pipa
...Pero outra noite pensarei en tí.

Carboeiro ollando o Deza

Este verán foi, en canto a viaxes, o que eu chamo, un itinerario de "clásicos renovados". Non fixen senón darlle outra voltiña a lugares que xa coñezo dende hai moitos anos e ós que tiña ganas de voltar. Repasarei con vos algún deles, como a visita a Carboeiro. Para os que non fostes, direivos que é de preguiceiros non achegarse a este recanto sobre o río Deza, aló polas terras de Silleda. Máis alá da Semana Verde, hai verdadeiros reclamos turísticos que permanecen no tempo mil anos agardando por vós.
O mosteiro de Carboeiro está agora restaurado e pódese visitar por dentro a igrexa. Un home idoso, moi simpático que está na entrada foi quen me explicou que, voluntariamente está de garda no edificio xa que non hai fondos no concello para pagar visitas guiadas. Ofreceume unha lanterna para baixar ó soto pola escadiña de caracol das torres, e deume un folleto que percorre a historia do mosteiro e que foi publicado no Heraldo Gallego de Ourense, o 20 de marzo de 1879. Conta que o cenobio foi fundado a principios do século X onde xa había unha ermida propiedade dun señor chamado Egica, que lla vendeu ós condes Don Gonzalo e Dona Tareixa, cara o ano 939. Á morte do conde, seguiu co proxecto a súa muller, que escolleu como abade ó presbítero Félix e suplicoulle ó bispo D. Hero de Lugo que viñera consagrar a igrexa do convento. Acudiu tamén San Rosendo, que estaba en Celanova, e colocaron no altar as reliquias de San Lourenzo, San Hipólito, San Paio, San Xoán Bautista e Evanxelista entre outros santos e mártires. Despois dunha etapa brillante e opulenta, chegaron malos tempos para a abadía; os Reis Católicos determinaron reformar as ordes relixiosas benedictinas pola corrupción existente, e en 1500, pasou San Lourenzo de Carboeiro a ser un anexo do poderoso San Martiño Pinario de Compostela. No templo venerábase unha espiña da coroa de Cristo que foi roubada en tempos ben pretéritos. Hai unha inscrición que indica a fundación do lugar na era de1209, o primeiro de xullo. Velaí:
"E:I CC :VIII:
+ HIIS : HOC TEMPLUM : FUNDAVIT
ABB : FERNANDVS : CVM SVORUM :
CATERVA MONACORUM"

Por certo, fixádevos na última foto, a min faime lembrar o cadro do post anterior,
e a vós?

O encontro na escaleira

Esta pintura de Frederic William Burton, romántica do século XIX, da que teño unha copia no meu cuarto, lembra a lenda de amor clandestino que tivo Helellil, a filla dun noble de alta alcurnia co seu gardaespaldas, Lord Hildebrand, home forte e destro no exercicio das armas, que tivo que enfrontarse á ira do pai da doncela descubertos os amores. O infeliz proxenitor pediu ós seus sete fillos varóns que mataran ó soldado, cando el mesmo foi abatido, máis o cabaleiro, imbatible, conseguiu acabar coa vida de seis dos seus verdugos. Cando se lle presentou diante o irmán pequeno, case adolescente, a dama pediulle piedade para o cativo. El accedeu á petición, pero o rapaz non podendo rematar co cabaleiro, matou á bela doncela. Hay outra versión na que o cabaleiro morre e ela suicídase, pero ésta gustoume máis.

They stood at the door with spear and shield:
‘Up Lord Hildebrand! out and yield!’
He kissed me then mine eyes above:-
‘Say never my name, thou darling love’
Out of the door Lord Hildebrand sprang;
Around his head the sword he swang.

Ai! os amores segredos... fonte lírica inagotable! amores que de verdade interesan ós artistas pola forza das paixóns, agochado lume que arrasa o mundo cada noite.
Grazas por contarme estas historias, que tanto me gustan.
E grazas de novo a todos os que embarcades comigo no Navegacruz cando vos apetece e vos da a gana, para dar unha voltiña por este mar non proceloso...