Para os amig@s

Non será esta a foto máis fermosa do blogue, pero é unha das máis queridas para min. Esta é a miña homenaxe ós amigos que compartiron comigo o tempo, as risas e o traballo. Vós que fixestes de irmáns na lonxanía do fogar, estaredes sempre no corazón.
Estas verbas son para dar grazas a todos. Cada quen sabe cántos contos rimos xuntos. E cada un sabe que sempre estou.
En calquera momento da miña vida sumei unha man amiga. Quén me dera non deixar nunca de sentir o calor que me dades! Ata pronto compañeiros!

Isaac Díaz Pardo, a ollada asombrada

Hoxe dixemos adeus ó artista que formou parte da nosa vida diaria a través da pintura e da experimentación. Cánto lle debemos os galegos a este home de rostro engurrado e delgada figura! A través de Sargadelos, el rescatou a Historia con maiúscula de Galicia e conseguiu xunto con Seoane, impulsar un novo concepto empresarial e artístico impregnado de esencia galega. Encarnar ideas en obxectos. Cada deseño, cada peza, leva a dobre lectura estética e histórica que alude a un lugar, unha personaxe, un acontecemento ou un monumento galego. Todo coa depuración de liñas e cores. Coa finura da porcelana e o simbólico azul cobalto que se converteu en arte identitaria do noso país.
Coincidín con el nalgunhas ocasións. Lembro a última, na cafetería dun hotel santiagués, onde dúas persoas do mundo do business, tentaban convencelo de tomar medidas contundentes na propia empresa emblemática, ó que el, un pouco duro de ouvido, pero coas ideas firmes, se negaba rotundamente.
A amizade que lle uniu a algúns achegados meus fixo que sentira a Díaz Pardo de maneira case familiar. Os ollos abertos de todas as figuras da súa arte parecen exprimir a ánima do espectador, nunha actitude hierática, asombrada e inocente.
A túa obra estará sempre con nós. A túa visión foi a renovación da nosa Galicia.

Benvido 2012!

Cantos tedes resaca hoxe? A Noitevella foi unha xornada de contrastes para a navegadora: pola tarde nun enterro e de noite brindando pola vida e por cen esperanzas que se poñen no ano novo. Agardamos que a estrea anual nos traia a renovación e unha choiva de momentos felices, pero no fondo sabemos que a loita continúa, que non haberá que descoidarse e que precisamos todo o apoio da nosa xentiña para cumplir eses desexos que pensamos antes das uvas. Apertas a todos, que estades nas miñas preces para anonovo.
A nota chic da noite: un cóctel de cava, pétalos de rosa e unha flor de hibiscus. Nin se me subiu o cava nin me deitei ó amencer; estou perdendo facultades...

Nadal, pan e tranquilidade para tod@s

Mentres escribo estas liñas, na casiña están a bulir as potas no lume, as bandexas con doces e os adornos resplandecentes, colocados onte ás presas e coa desgana de sempre pola miña parte. É Noiteboa, e hai un anaco, estiven a envolver algún agasallo para a afillada que me pide colo e que lle ensine o belén. O que se di, un Nadal en familia!
Só pido un pouco de tranquilidade para todos, para vos tamén, meus amigos, que coma min andades apurados cada día, pelexando con elementos de toda caste, buscando abrir as portas da felicidade que ás veces son ben pequenas. Quero que teñades o que desexedes, que a vida nos permita seguir xuntos, e que nunca falte de nada nos nosos fogares, sobre todo, pan e amor.
Bo Nadal amigos!

Valdeorras terra gigvrrorvm

Estaban sendo horas de falar do Barco de Valdeorras e de convidarvos á visita deste recuncho galego que ten xa aires leoneses nas casas vellas da vila e na fala onde os nenos son "ninos" e onde por fin escoitei dicir o plural en -ois (pantalois), que xa pensaba que era unha lenda no tema das isoglosas! "Sentaivos" un momento comigo no Malecón, que non é o da Habana, e veredes voar os últimos parrulos que quedan no Sil; veredes a montaña de enfrente cambiar de cor conforme esvaece a tarde, e se pechades os ollos, o rumor constante do río lembraríanos a ondas mainas das rías, que morren unha tras doutra na area.
O Barco ten forma de X. Son dúas rúas formando unha grande tixeira, máis o longo paseo do río. Cruzo a pasarela que me leva á outra ribeira e observo cada día a cor do Sil, uns días gris e avolta, e outros clara e verdosa coma a pedra esmeralda. Todo envolto e rodeado por altísimas montañas que me parecen propias para vivir a miña adorada Heidi da infancia.
O topónimo ven dos seus antigos habitantes, os guigurros (Gigvrri no orixinal, tamén con derivación "cigurros"), e eu que non quería afondar na etimoloxía, so vos deixo caer que no protocelta, esta raiz significaba "parrulo salvaxe", animal totémico quizais destes pobos, pero tamén hai a opinión de que o sufixo -urros, se relacionaría con río, zona fluvial. Así os romanos, cando chegaron a esta terra, deron conta da existencia do Forum Gigurrorum, na Vía XVIII que unía Bracara Augusta con Asturica Augusta, perto da Rúa, como un lugar de comercio no seu convento astur. Os guigurros ocupaban tamén o suroeste do Bierzo. Na Alta Idade Media, chamóuselle Vallem de Iorres. E ata hoxe: Valdeorras.
Debo confesar que a primeira vez que cheguei ó Barco e fun tomar algo a un local chamado Guigurri, o primeiro que pensei é que era unha franquicia vasca de pintxos... ejem...

Pequena serenata nocturna

Son as tres da mañá. Agardo o sono; xa non digo os soños, que fuxo deles cada noite, porque case nunca son tranquilos e esperto case sen folgos, de tantos contratempos... Supoño que coma case todo o mundo. Nese reseteo do noso cerebro todo se volve posible e todos temos os nosos demos particulares. Sempre me custou adormecer, así que me vexo outra vez desvelada. Cando estudaba os tópicos barrocos, chamábame a atención o somnis imago mortis. Durmir e non soñar debe ser igual ó non ser, ó non existir, e por iso Morfeo sempre tivo que loitar moito comigo para renderme. Os meus visitantes "sospeitosos habituais" quéixanse de que me estou volvendo guía de viaxes no canto de bardo ossianista; que me escondo detrás de roteiros insípidos sen miga de espírito de meu. Puxéstesme mala conciencia. Isto é debido a certa abulia de fin de estación. Estes días teño a sensación de inquietude que provoca o remate do ciclo anual, as calendas que me desacougan cada decembro para comezar de novo. E sei que non son a única. Quén non tivo un día atravesado nestes últimos tempos?
Pois hoxe sinto o peso dos días, das noites, das vidas vividas que me trouxeron ata aquí. Vou ser eu nesta vegada; non me vou ocultar detrás da pura obxectividade. Velaquí me tedes, como libro aberto de sentimentos cara vos, que disfrutades espreitando os recantiños do meu corazón, e me queredes cando recoñecedes nas miñas letras un pouco de min.
De Alberti, para vos, agradecendo o voso interese desinteresado:

NOCTURNO

Toma y toma la llave de Roma,
porque en Roma hay una calle,
en la calle hay una casa,
en la casa hay una alcoba,
en la alcoba hay una cama,
en la cama hay una dama,
una dama enamorada,
que toma la llave,
que deja la cama,
que deja la alcoba,
que deja la casa,
que sale a la calle,
que toma una espada,
que corre en la noche,
matando al que pasa,
que vuelve a su calle,
que vuelve a su casa,
que sube a su alcoba,
que se entra en su cama,
que esconde la llave,
que esconde la espada,
quedándose Roma
sin gente que pasa,
sin muerte y sin noche,
sin llave y sin dama.

Despois de saír por Roma, deixando un regueiro de cadáveres ó meu paso, agora só me resta apagar a luz.

O outono na fraga

Son moitos os camiños que andamos a descubrir nesta andanza por terras de Valdeorras. Nas estribacións da Serra da Enciña da Lastra paseamos nunha tarde fría á procura das últimas castañas e dalgunha seta, máis polo pracer de pisar a alfombra de follas que pola colleita. Esta zona montañosa ten unha fauna fascinante (aguia real, falcón peregrino, e outras aves rapaces, ademáis de colonias de morcegos nas covas agochadas que aquí chaman "palas"). É un paraíso para naturalistas e para amantes da paisaxe coma nós.

Montefurado. Unha de romanos

Montefurado é o vestixio doutra explotación mineira romana. Xa que vos levei ás Médulas, agora non podía deixar o roteiro sen vos ensinar outro recuncho SPQR da época de Traxano.
A febre do ouro nas terras de Auria, aló polo século II, trouxo unha nova forma de extracción: construir canalizacións para desviar o curso dos ríos. Unha vez enxoito o leito, extraíase o ouro da area depositada lavando o lodo; foi o caso do río Sil en Montefurado, concello de Quiroga, xa perto do límite coa Rúa. O túnel da Boca do Monte ten uns 52 metros de longo por 12 de profundidade, tras o seu derrubamento coa riada do 1934, pero na súa orixe chegaba aos 120 metros, e ten unha altura media de 17 metros. No curuto dese monte existiu unha fortaleza, o castelo da Pena do corvo, que aparece nalgúns grabados de mediados do século XIX, e puido ser unha soa torre de vixiancia. A cor turquesa do Sil, e a luz da tardiña filtrándose a través do túnel, dan como resultado a visión dunha auga esmeralda que emociona.
 Confirmo a miña admiración polos enxeñeiros e a miña compaixón polos escravos que tiveron a desgraza de nacer nese tempo e polos que están a nacer agora.

As Médulas: a paisaxe con maiúscula

Non terei que facer moitos comentarios da foto de hoxe. Sen dúbida a visión desta dourada montaña deixa pampo a calquera. Subín tres veces na miña vida. A última foi a máis custosa porque subir a pé nunha das últimas tardes de calor de outubro, deixoume esgotada. Pagou a pena. De novo aspirei o aire máis fresco do cumio e permanecín queda no mirador ata que a imaxe quedou fixa na miña memoria.

Os meus coñecidos saben que sempre andiven fascinada cos romanos. Como dixo Borges, todos os occidentais somos uns romanos no desterro. Estou segura de que, de ter nacido nunha tribo galaica, poñamos por caso "Supertamarci", cando chegaran os invasores, eu era das primeiras en cambiar de bando! Pois outra vez voltei a ler cómo os invasores desfixeran a montaña na busca do ouro. O proceso: conducir a auga con canles durante kilómetros, embalsala e cavar túneis e galerías baleirando o monte. Logo abrir as presas (piscinae) e deixar que a auga rachara o ventre da montaña con forza titánica. É o que chamaban "ruina montium". Plinio, nos seus escritos, afirmaba que o ruido era estarrecedor; unha bomba no val berciano. Moveron máis de 240 millóns de metros cúbicos de terra.
Abandonaron o xacemento cando no século III o aurífero deixa de ser rendible. O tempo foi o encarregado de deixarnos esta paisaxe terrosa, acesa en ocres, a favorita dalgúns amigos meus, e no top ten da que suscribe.

Autumnal

Hoxe que volto ó fogar, nunha tarde fría e dourada, despois da choiva, despois de 200 kms en coche, cansa e case sen folgos, quero enredarme un pouco lembrando ó xenio de Rubén Darío, prócer de todo Modernismo, traendo á memoria un anaquiño dos seus versos "Autumnales", que tanto me fan pensar en temps jadis; con gusto exquisito, como só el sabe fiar palabras en versos para que a música ecoe no tempo.

En las pálidas tardes
Yerran nubes tranquilas en el azul;
en las ardientes manos
se posan las cabezas pensativas.
¡Ah los suspiros! ¡Ah los dulces sueños!
¡Ah las tristezas íntimas!
¡Ah el polvo de oro que en el aire flota,
tras cuyas ondas trémulas se miran
los ojos tiernos y húmedos, las bocas inundadas de sonrisas,
las crespas cabelleras
y los dedos de rosa que acarician!
[...]

Ribeira Sacra, entre Taboada e Escairón

O Miño e os seus afluentes entre Taboada e O Saviñao ofrecían estes días un aspecto extraño. As fotos que vos traio amosan o que facía tempo que non se vía: centos de terrazas ocres, de mortos eirados nos que inda aparecían viñas secas, asolagadas durante anos para o aproveitamento enerxético de xa sabemos quen. O encoro de Belesar que tanto cambiou a paisaxe dende hai décadas, lucía unha imaxe lunar, barrosa e un pouco cincenta por mor das obras e da pouca choiva que houbo ó longo do ano.
Velaí tedes a Ponte de Ferro que une os dous concellos referidos; paga a pena pararse nese mirador un anaco e ollar a paisaxe do río que esvara cara o Sur. Traio tamén unha imaxe do lugar co cauce cheo. Certa tristura da ver o traballo en balde de xeracións de labradores que fixeron do viño un medio de vida e que hoxe inda asoma intacto coas escadiñas, casetas e cepas inertes, testemuñando que houbo vida da Ribeira Sacra do Norte.
Hoxe todo é silencio.
Esquecía dicirvos que no lugar das fotos, hai tamén un Clube Náutico, o do Concello de Taboada. Se vos digo que case daban ganas de chorar as "infraestructuras"... creerédesme, non?

Navegamos no Sil

A vosa Navegacruz navega río arriba, do Miño ourensán ó río Sil, xa na fronteira coa Meseta. Sí, benqueridos, aquí varou a miña nave, noutro Barco sen Mar, no de Valderorras. Agora hei de bogar con forza e precaución noutras augas que descoñezo, pero xa me vou facendo con elas, remando con xeito, coma sempre nestes casos. Ondas de paisaxes, océanos de taninos e unha nova cor para os meus ollos; a cor do outono dourado reflectido nas montañas das serras que circundan a vila da pizarra e da viña. Con vos dende Valdeorras!